به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه قرآن و حدیث، دکتر عبدالمجید اعتصامی؛ پژوهشگر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و عضو انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه در سمینار علمی "تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم" که با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث بصره وابسته به عتبه عباسیّه در روز شنبه 13 دی ‌ماه 1404 در سالن اجتماعات مرکز تراث بصره عراق برگزار شد به عنوان پنجمین سخنران با طرح موضوع «نقش جریان شیعه در شکوفایی علوم قرآنی بصره؛ از بنیان‌گذاری علمی تا نقش‌آفرینی روایی و نحوی» با نگاهی تاریخی و تحلیلی به تبیین نقش محوری علما و جریانات شیعی در بصره در تکوین و توسعه علوم قرآنی از آغاز تا قرون میانه پرداخت و گفت: بر اساس تحقیقات و پژوهش های صورت گرفته، شهر بصره از نخستین قرون اسلامی، بستر حضور جریان پرنفوذ و فعال شیعه بوده است؛ جریانی که علاوه بر اعتراض به گرایش‌های سیاسی رایج و مسائلی مانند «مصحف عثمانی»، با تأکید بر تعلیمات اهل بیت علیهم السلام، زیرساخت‌های علمی بی‌سابقه‌ای در زمینه دانش قرائت، نحو و تفسیر فراهم آورد.

 

وی افزود: این نقش‌آفرینی با چهره‌هایی چون ابوالاسود دؤلی، شاگرد مستقیم امام علی (علیه السلام)، آغاز شد. او با الهام از فرامین امام(علیه السلام)، نظام نحو عربی و نقطه‌گذاری را بنیان نهاد؛ اقدامی که هدف اصلی‌اش حفظ متن قرآن از تحریف و لحن نادرست بود.

 

ایشان در ادامه اظهار داشت: جنبش علمی مرتبط با ابوالاسود و شاگردانش، مانند نصر بن عاصم لیثی، منجر به شکل‌گیری مدرسه‌ای شد که بنیان‌گذاران آن همواره اتصال خود را با سنت علوی حفظ می‌کردند و همین ویژگی، جایگاه متمایزی به قرائت علوی و شیعی در بستر بصره می‌بخشید.

 

دکتر عبدالمجید اعتصامی گفت: در بررسی مدارس مختلف قرائت در بصره (محافظه‌کار، منفتح، علوی/ امامی) نشان می‌دهد که مدرسه علوی – با محوریت نقل روایات از امام علی (علیه السلام) – به ماندگاری و اصالت ویژه‌ای در فضای علم قرائت بصره دست یافت.

 

ایشان با اشاره به نقش شیعه در تفسیر قرآن در بصره اظهار داشت: نقش شیعه در تفسیر قرآن در بصره به‌ویژه نقل و تدوین تفسیر بر اساس روایات ائمه و تحلیل‌های زبانی از سوی علمایی مانند قتاده بن دعامة و عبدالعزیز جلّودی صورت می گرفت. نقش‌آفرینی آنان سبب تولید تفسیری شد که ضمن حفظ اصالت روایی، از تحلیل‌های زبانی و اجتهادی نیز برخوردار بود و در منابع اهل سنت نیز اثرگذار ماندگار شد.

 

وی در بیان عوامل موفقیت شیعه در بصره گفت: از عوامل موفقیت شیعه در بصره می توان به ارتباط با امام علی (علیه السلام) تا سرمایه‌گذاری زبانی و عقلانی در فهم قرآن اشاره کرد و این تأکید می‌کند که جریان شیعی بصره، نه صرفاً گرایش مذهبی، بلکه جریان اصیل علمی بوده که سهمی اساسی در معماری دانش قرآنی جهان اسلام ایفا کرده است.

 

لازم به ذکر است سمینار علمی "تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم" با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث بصره وابسته به عتبه عباسیّه در روزهای جمعه و شنبه ۱۲ و ۱۳ دی‌ماه در شهر بصره عراق برگزار شد. در این رویداد علمی با حضور استادان و پژوهشگرانی از ایران و عراق، به بررسی میراث علمی و فرهنگی شیعیان بصره تا پایان قرن پنجم هجری پرداخته شد. 

 

عناوین برخی از مقالات که در این سمینار علمی ارائه شد به قرار ذیل می باشد:

1) اعتبارسنجی روایات فقهی حسن بن محمد بن جمهور العمی بصری.

حجت ‌الاسلام دکتر حیدر مسجدی

 

2) بازخوانی تشیع اعتقادی در بصره تا دوران امام سجاد (علیه السلام).

حجت‌الاسلام دکتر سیدعلی حسینی‌زاده

 

3) استراتیجیات کتاب الإمام الحسن لزعماء البصره.

دکتر جواد کاظم النصرالله

 

4) دور علماء الشیعة الإمامیة فی البصرة فی علوم القرآن والتفسیر – أنموذجاً.

دکتر شاکر سعدی

 

5) آراء کلامی اصحاب اجماع اهل بصره.

حجت ‌الاسلام دکتر علیرضا بهرامی

 

6) شعرای امامیه در بصره و نقش آنان در ترویج مذهب اهل بیت تا پایان قرن پنجم.

حجت ‌الاسلام دکتر سیداکبر موسوی تنیانی

 

7) القضیة المهدویة فی التراث البصری.

دکتر شکری ناصر عبدالحسن

 

8) خطاب المظلومیة والإحیاء بوصفه سردیة.

علی مجید البدیری

 

9) نقش شیعه در توسعه علوم قرآنی تا پایان قرن پنجم.

دکتر عبدالمجید اعتصامی

 

10) عبدالعزیز بن یحیی الجلودی و فعالیت‌های علمی شیعیان تا پایان قرن پنجم.

حجت ‌الاسلام  دکتر شعبان نصرتی

 

11) تراث فقهی و تفسیری حماد بن عیسی البصری.

 دکتر ریاض عبدالرحیم الباهلی

 

دریافت اخبار و برنامه های پژوهشگاه قرآن و حدیث در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/quran_hadith