به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه قرآن و حدیث، حجت الاسلام دکتر سیداکبر موسوی تنیانی؛ استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث در سمینار علمی "تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم" که با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث بصره وابسته به عتبه عباسیّه در روز شنبه 13 دی ‌ماه 1404 در سالن اجتماعات مرکز تراث بصره عراق برگزار شد به عنوان چهارمین سخنران با طرح موضوع «شعرای امامیه در بصره و نقش آنان در ترویج مذهب اهل بیت علیهم السلام تا پایان قرن پنجم» گفت: بصره از دیرباز به عنوان یکی از مراکز مهم شعر و ادب در جهان اسلام شناخته می‌شود. این شهر با ترکیب جمعیتی متنوع از اقوام عرب و غیرعرب، به‌ویژه ایرانیان، بستری مناسب برای تبادل فرهنگی و شکوفایی ادبی فراهم آورد.

 

وی افزود: در بصره، برخلاف برخی شهرهای عربی که در یک نوع خاص از شعر شهرت داشتند، تمامی انواع شعر از جمله حماسی، غنایی، دینی و سیاسی رشد و نمو یافت. بازار معروف "المربد" نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز علمی و ادبی، نقش بسزایی در تبادل اندیشه‌ها و اشعار ایفا می‌کرد.

 

این پژوهشگر حوزه تاریخ اندیشه اسلامی، با اشاره به پیوند عمیق میان شعر و علم کلام در بصره، اظهار داشت: بسیاری از ادیبان و شاعران بصری، گرایش‌های کلامی داشتند و حتی در این حوزه آثاری تألیف کردند. برای نمونه، ابو الحسن الأخفش و ابو العباس المبرد، دو چهره برجسته نحوی بصره، به ترتیب به مکتب اعتزال گرایش داشتند و در زمینه کلام نیز فعالیت‌هایی داشتند.

 

وی گفت: این گرایش فکری باعث شد که برخی از علمای اهل حدیث، ادیبان بصره را به عنوان "اهل الأهواء" معرفی کنند. اما واقعیت آن است که این تعامل میان شعر و کلام، به غنای فکری و فرهنگی این شهر افزود و آن را به یکی از قطب‌های مهم اندیشه اسلامی بدل ساخت.

 

دکتر موسوی تنیانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش شاعران امامی در بصره گفت: از قرن دوم هجری به بعد، جریان امامیه به عنوان یکی از جریان‌های فکری فعال در بصره حضور یافت و در قرون بعدی نیز بر نفوذ خود افزود. شاعران امامی در این شهر، از شعر به عنوان ابزاری برای دفاع از عقاید کلامی و ترویج آموزه‌های اهل بیت علیهم‌السلام بهره بردند.

 

ایشان در بیان روش‌شناسی پژوهش انجام گرفته افزود: پژوهش و تحقیقاتی که صورت گرفته با رویکرد توصیفی-تحلیلی، فعالیت‌های شاعران امامی در بصره از قرن دوم تا چهارم هجری مورد بررسی قرار گرفت که نشان می‌دهد این شاعران، همانند دیگر جریان‌های فکری آن دوران، از بیان منظوم برای دفاع از عقاید خود استفاده می‌کردند. آنان همچنین با بهره‌گیری از همین ابزار، به نقد دیدگاه‌های مخالفان می پرداختند.

 

دکتر موسوی تنیانی افزود: شعر در بصره نه تنها وسیله‌ای برای بیان احساسات و زیبایی‌های ادبی بود، بلکه به ابزاری مؤثر برای بیان عقاید دینی و سیاسی تبدیل گردید. در فضای پرتنش سیاسی و مذهبی بصره، شاعران امامی با سرودن اشعار عقیدتی، به دفاع از مکتب اهل بیت علیهم السلام می پرداختند. این اشعار، هم جنبه تبلیغی داشتند و هم در برابر هجمه‌های فکری و کلامی مخالفان، نقش سپر دفاعی را ایفا می‌کردند.

 

وی اظهار داشت: شاعران امامی با بهره‌گیری از فنون بلاغی و ادبی، توانستند پیام‌های عمیق اعتقادی را در قالبی هنرمندانه به مخاطبان منتقل کنند. این اشعار، نه تنها در بصره، بلکه در سراسر جهان اسلام تأثیرگذار بودند و در تداوم و گسترش مذهب امامیه نقش مهمی ایفا کردند.

ایشان در ادامه ابراز داشت: شناخت جغرافیای فکری و ادبی شاعران امامی در بصره و موضوعاتی که مورد توجه آنان بوده، می‌تواند به تحلیل دقیق‌تری از تاریخ اندیشه امامیه منجر شود و این پژوهش ها می تواند گامی در جهت روشن‌سازی نقش ادبیات در تحولات مذهبی و فکری قرون نخستین اسلامی باشد.

 

وی در پایان تاکید کرد:  پیشنهاد می کنم که پژوهش‌های بیشتری در زمینه نقش ادبیات در ترویج مذاهب اسلامی انجام شود. ادبیات، به‌ویژه شعر، همواره یکی از ابزارهای مؤثر در انتقال مفاهیم دینی و فرهنگی بوده و بررسی آن می‌تواند افق‌های تازه‌ای در مطالعات تاریخی و کلامی بگشاید.

 

لازم به ذکر است سمینار علمی "تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم" با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث بصره وابسته به عتبه عباسیّه در روزهای جمعه و شنبه ۱۲ و ۱۳ دی‌ماه در شهر بصره عراق برگزار شد. در این رویداد علمی با حضور استادان و پژوهشگرانی از ایران و عراق، به بررسی میراث علمی و فرهنگی شیعیان بصره تا پایان قرن پنجم هجری پرداخته شد. 

 

عناوین برخی از مقالات که در این سمینار علمی ارائه شد به قرار ذیل می باشد:

1) اعتبارسنجی روایات فقهی حسن بن محمد بن جمهور العمی بصری.

حجت ‌الاسلام دکتر حیدر مسجدی

 

2) بازخوانی تشیع اعتقادی در بصره تا دوران امام سجاد (علیه السلام).

حجت‌الاسلام دکتر سیدعلی حسینی‌زاده

 

3) استراتیجیات کتاب الإمام الحسن لزعماء البصره.

دکتر جواد کاظم النصرالله

 

4) دور علماء الشیعة الإمامیة فی البصرة فی علوم القرآن والتفسیر – أنموذجاً.

دکتر شاکر سعدی

 

5) آراء کلامی اصحاب اجماع اهل بصره.

حجت ‌الاسلام دکتر علیرضا بهرامی

 

6) شعرای امامیه در بصره و نقش آنان در ترویج مذهب اهل بیت تا پایان قرن پنجم.

حجت ‌الاسلام دکتر سیداکبر موسوی تنیانی

 

7) القضیة المهدویة فی التراث البصری.

دکتر شکری ناصر عبدالحسن

 

8) خطاب المظلومیة والإحیاء بوصفه سردیة.

علی مجید البدیری

 

9) نقش شیعه در توسعه علوم قرآنی تا پایان قرن پنجم.

دکتر عبدالمجید اعتصامی

 

10) عبدالعزیز بن یحیی الجلودی و فعالیت‌های علمی شیعیان تا پایان قرن پنجم.

حجت ‌الاسلام  دکتر شعبان نصرتی

 

11) تراث فقهی و تفسیری حماد بن عیسی البصری.

 دکتر ریاض عبدالرحیم الباهلی

 

دریافت اخبار و برنامه های پژوهشگاه قرآن و حدیث در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/quran_hadith