محتوا
کارکردهای اخلاق عملی و اخلاق کاربردی برای ترویج اخلاق در جامعه
دکتر عبدالله عمادی
عضو هیأت علمی گروه اخلاق کاربردی پژوهشگاه قرآن و حدیث
اخلاق عملی در سنت اسلامی به دنبال ارائه راهکارها و مدلهایی برای زندگی اخلاقی است و بر فضایل و رذایل تمرکز دارد، در حالی که اخلاق کاربردی به دنبال حل مسائل اخلاقی در حوزه‌های خاص مانند پزشکی، تجارت و محیط زیست است. هدف اخلاق عملی، رسیدن به حسن فاعلی و هدف اخلاق کاربردی رسیدن به حسن فعلی است.
برای توفیق اخلاق کاربردی در ترویج اخلاق دلایل مختلفی وجود دارد که از آن جمله است: توجه به ساختارها و زیرساخت اخلاق، تعمیق تفکر اخلاقی و تقویت تفکر نقادانه، و امکان ورود به حیطه تقنین و سیاستگذاری جامعه، کمک به حل تزاحم های اخلاقی، دادن بصیرت اخلاقی به مخاطب، تخصصی کردن شاخه های دانش اخلاق، عمومیت دادن به اخلاق، مدلل کردن فضائل و رذائل اخلاقی، و واقع بینانه بودن.
همچنین برای توفیق اخلاق عملی در ترویج اخلاق نیز ادله گوناگونی را می توان برشمرد از جمله: ملموس بودن نتایج، عدم تعارض با فقه و سیاست، فراگیری مخاطبان و سابقه طولانی و غنی آن در تاریخ ایران، ارتباط امستقیم با مخاطب، کاستن از توجیهات نقض اخلاق، افزایش انگیزش اخلاقی، وابستگی کمتر به دیگر علوم، داشتن شمول نسبت به همه موقعیت های اخلاقی، و توجه به تفاوت های فردی.
اما به عنوان نتیجه بحث باید گفت: اخلاق عملی و اخلاق کاربردی مکمل یکدیگر هستند و هیچ کدام از دیگری بی‌نیاز نیست. اخلاق عملی باید کماکان در جای خود برجسته باشد و اخلاق کاربردی نمی تواند جایگزین آن شود. بنابراین، توجه همزمان به اخلاق عملی و اخلاق کاربردی ضرورت دارد، و هر دوی این های می تواند به ترویج اخلاق در جامعه یاری رساند.
