نشست علمی « نقش اندیشههای اخلاقی در اجتهادات مدرسه اصولی حله» برگزار شد
برگزاری همایش علمی "مدرسه اصولی حله" با مشارکت و همکاری عتبه مقدسه عباسیه، مرکز تراث حله و پژوهشگاه قرآن و حدیث
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه قرآن و حدیث، در همایش علمی "مدرسه اصولی حله" که با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث حله وابسته به عتبه عباسیّه در روز دوشنبه 20 بهمن ماه 1404 در سالن اجتماعات مرکز تراث حله عراق برگزار شد حجت الاسلام دکتر سیدمحمدباقر میرصانع؛ استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث به عنوان یکی از سخنرانان این جلسه با طرح موضوع «نقش اندیشههای اخلاقی در اجتهادات مدرسه اصولی حله» در این همایش گفت: به عنوان پژوهشگر و کارشناس محتوایی، گزارشی تحلیلی از تحولات روششناختی مدرسة حله تهیه کردهام که بر اساس یافتههای منابع علمی، بر پیوند فقه و اخلاق در این حوزه تمدنی تمرکز دارد.
وی اظهار داشت: مکتب فقهی و اصولی حله که از قرن ششم هجری در سرزمین عراق (بابل قدیم) شکل گرفت، نه تنها نماد عقلانیت نقدی است، بلکه پیشگام جریانی است که میتوان آن را «اولین جوانههای اجتهاد اخلاقی» نامید. بر اساس منابع موجود، فقهای بزرگی همچون ابنادریس، محقق حلی، علامه حلی و شهید اول، توانستند مفاهیم اخلاقی را از حاشیه به متن استنباط فقهی وارد کنند.
ایشان در ادامه افزود: محورهای اصلی این تحول علمی در سه سطح خلاصه میشود: محور اول؛ تعریف مجدد مفاهیم فقهی با رویکرد روانشناختی: در این مکتب، مفاهیمی مانند «عدالت» از یک نظارت رفتاری ساده به یک «ملکه راسخ نفسانی» ارتقا یافت. علامه حلی اولین فقیهی بود که از اصطلاحات علم اخلاق برای تعریف عدالت استفاده کرد و آن را شرطی برای صلاحیتهای اجتماعی نظیر قضاوت و امامت جماعت دانست.
دکتر میرصانع در ادامه گفت: محور دوم؛ تبدیل رذایل و فضایل اخلاقی به موضوعات فقهی: در مکتب حله، اموری که پیشتر صرفاً توصیهای اخلاقی بودند، دارای حکم شرعی شدند. برای نمونه، «حسد» و «بغض مؤمن» به عنوان معصیت و عاملی برای سقوط عدالت مطرح گردید و «غیبت» و «کبر» به صراحت در زمره محرمات و معاصی کبیره قرار گرفتند.
وی افزود: محور سوم؛ اخلاق به عنوان منبع استنباط: فقهای حله در بسیاری از موارد، از تحلیلهای اخلاقی برای تولید حکم استفاده کردهاند. برای مثال، علامه حلی حکم به استحباب افطار روزه مستحبی در صورت دعوت مؤمن را بر پایه اصل اخلاقی «مراعات قلب مؤمن» صادر کرده و آن را برتر از تداوم روزه دانسته است. همچنین، «احسان عقلی» به عنوان مبنایی برای جواز صدقه به غیر مؤمن به کار گرفته شده است.
ایشان در پایان اظهار داشت: مدرسه حله با از میان بردن مرزهای صلب میان فقه و اخلاق، مدلی از اجتهاد را ارائه داد که در آن «باطن عمل» به اندازه ظاهر آن اهمیت دارد. این رویکرد، فقه را از ظاهرگرایی محدود خارج کرده و آن را به نظامی تربیتی و انسانمدار تبدیل میکند که ظرفیت پاسخگویی به چالشهای معاصر را داراست.
لازم به ذکر است همایش علمی "مدرسه اصولی حله" با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث حله وابسته به عتبه عباسیّه در تاریخ 20 بهمن ماه 1404 در شهر حله عراق برگزار شد. در این رویداد علمی با حضور استادان و پژوهشگرانی از ایران و عراق، به بررسی میراث اصولی حله پرداخته شد.
عناوین برخی از مقالات که در این همایش علمی ارائه شد به قرار ذیل می باشد:
1) کاربست دادههای علم اصول در تحلیل آیه اولی الامر از منظر علامه حلی
دکتر مهدی نصرتیان اهور
2️) کاربست اندیشههای اصولی محقق حلی در نظامسازی اخلاقی: واکاوی کتاب «معارج الأصول»
دکتر محمدامین خوانساری
3️) نقش اندیشههای اخلاقی در اجتهادات مدرسه اصولی حله
حجتالاسلام دکتر سیدمحمدباقر میرصانع
4️) روششناسی علامه حلی در تشخیص موضوعات فقهی
حجتالاسلام دکتر سیدمحمدحسن حکیم و آقای یاسر خانی
5️) تأثیر مدرسه حدیثی-اصولی حله بر مدرسه حدیثی بحرین
دکتر مهدی سلیمانی آشتیانی
6) بررسی تطبیقی مدرسه اصولی حله و تأثیر آن بر مدرسه اصولی معاصر
آقای سیدمصطفی شرافت
دریافت اخبار و برنامه های پژوهشگاه قرآن و حدیث در پیام رسان ایتا
