نشست علمی «تأثیر مدرسه حدیثی - اصولی حله بر مدرسه حدیثی بحرین» برگزار شد
برگزاری همایش علمی "مدرسه اصولی حله" با مشارکت و همکاری عتبه مقدسه عباسیه، مرکز تراث حله و پژوهشگاه قرآن و حدیث
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه قرآن و حدیث، در همایش علمی "مدرسه اصولی حله" که با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث حله وابسته به عتبه عباسیّه در روز دوشنبه 20 بهمن ماه 1404 در سالن اجتماعات مرکز تراث حله عراق برگزار شد دکتر مهدی سلیمانی آشتیانی؛ استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث به عنوان یکی از سخنرانان این جلسه با طرح موضوع « تأثیر مدرسه حدیثی - اصولی حله بر مدرسه حدیثی بحرین» در این همایش گفت: بررسی روابط میان حوزههای علمی و تأثیر آنها بر یکدیگر از مهمترین مباحث تاریخ علوم اسلامی است. در میان حوزههای علمی امامیه، مکتب حدیثی و کلامی شیعه در حلّه از جایگاه ویژهای برخوردار است؛ چرا که در قرون هفتم تا دهم هجری، بیشترین اثر را بر مدارس علمی شیعه و دانشمندان امامیه گذاشت و بحرین تاریخی، بهعنوان یکی از مراکز علمی و حدیثی، ارتباط گستردهای با مدرسه حلّه داشته است و بسیاری از اندیشههای حدیثی و کلامی را از آن به ارث برد.
ایشان درباره جغرافیای بحرین در بحث خود گفت: از لحاظ جغرافیای تاریخی باید گفت بحرین تاریخی یعنی بحرین قدیم، شامل سرزمینهای وسیعی در جنوب خلیج فارس بود که کویت، احساء، قطر و کشور بحرین کنونی را در بر می گرفته است. این منطقه از قرونهای نخست اسلامی، محل حضور قبایل شیعی مانند عبدالقیس بود که در تاریخ اسلام و تشیع نقش مهمی ایفا کرده اند. حضور گسترده شیعیان در این منطقه، زمینهساز شکلگیری حوزههای علمی بیشتر در مباحث فقه و حدیثی شد که بعدها با مراکز بزرگتر مانند حلّه در تعامل قرار گرفت.
استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث خاطر نشان کرد: از قرن هفتم هجری به بعد، بسیاری از محدثان بحرین برای تحصیل و کسب دانش به حلّه سفر کردند. این نوع از سفرها که در تاریخ حدیث به «رحلات حدیثی» شهرت دارد، موجب انتقال میراث علمی حلّه به بحرین شد. محدثان بحرینی نه تنها شاگردی بزرگان حلّه را پذیرفتند، بلکه خود نیز به حلقه واسطه میان این دو حوزه تبدیل شدند.که نمونههای برجسته این تعامل عبارتاند از؛
1. شیخ راشد بن ابراهیم بحرانی (م605ق): فقیه و متکلمی که از بزرگان امامیه روایت می کند و با حوزه حلّه در ارتباط بود.
2. ابن میثم بحرانی (زنده در 681ق): فیلسوف و شارح نهجالبلاغه از برجسته ترین عالمان بحرینی است که شاگرد علامه حلّی و سید ابن طاووس بود و آثارش رنگ و بوی فلسفی ـ کلامی داشت و متاثر از مکتب حله است.
3. احمد بن فهد احسایی (م806ق): شاگرد ابن متوج بحرانی، مقیم حلّه و صاحب آثار فقهی و ادبی.
4. احمد بن متوج بحرانی (م820ق): از فقهای برجسته که شاگرد فخرالمحققین حلّی بود و آثار کلامی و فقهی متعددی نگاشت.
5. دیگر شخصیتها مانند ناصر بن احمد بن متوج، سبعی احسایی، ابن راشد قطیفی و ابن ابی القطیفی نیز در این مسیر نقشآفرین بودند.
دکتر سلیمانی آشتیانی در ادامه با اهمیت خواندن جایگاه ابن ابی جمهور در این مباحث گفت: ابن ابی جمهور احسایی از مهمترین دانشمندان بحرین به شمار می رود که تأثیر مکتب کلامی و اصولی حلّه در اندیشههای او آشکار است. او با تلفیق کلام معتزلی، فلسفه ارسطویی، حکمت اشراقی و عرفان، منظومهای نو در اندیشه امامیه پدید آورد. ویژگیهای برجسته او عبارت است از:
1. بهرهگیری از آثار علامه حلّی در فقه، اصول و رجال.
2. تأکید بر حجیت اجماع و علم رجال در برابر جریان اخباری.
3. تأثیرپذیری از ابن میثم بحرانی و سید حیدر آملی در تلفیق فلسفه و عرفان.
4. نگارش آثار مهمی چون المجلی لمرآة المنجی، مسالک الأفهام، کاشفة الحال، عوالی اللآلی، بدایة النهایة.
وی افزود: ابن ابی جمهور با این رویکرد، نهتنها میراث حلّه را در بحرین تثبیت کرد، بلکه با نوآوریهای خود، جریان عقلگرایی در حدیث و کلام امامیه را تقویت نمود.
ایشان در جمعبندی مباحث خود تأکید کرد: با این تفصیل می توانیم بگوییم بررسی روابط میان حلّه و بحرین نشان میدهد که تعامل علمی این دو حوزه، نقشی اساسی در انتقال و گسترش میراث حدیثی و کلامی داشته است. محدثان بحرین با سفر به حلّه، دانش آن حوزه را به منطقه خود منتقل کردند و بدینسان، بحرین به یکی از مراکز مهم حدیثی در عالم تشیع تبدیل شد. ابن ابی جمهور احسایی، بهعنوان نمونه بارز این تأثیرپذیری، توانست با تلفیق فلسفه، کلام و عرفان، اندیشهای نو در تاریخ حدیث و کلام امامیه ارائه دهد. بنابراین، مطالعه آثار و زندگی او، کلید فهم بهتر روابط میان حوزههای علمی شیعه در قرون میانه است.
لازم به ذکر است همایش علمی "مدرسه اصولی حله" با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث حله وابسته به عتبه عباسیّه در تاریخ 20 بهمن ماه 1404 در شهر حله عراق برگزار شد. در این رویداد علمی با حضور استادان و پژوهشگرانی از ایران و عراق، به بررسی میراث اصولی حله پرداخته شد.
عناوین برخی از مقالات که در این همایش علمی ارائه شد به قرار ذیل می باشد:
1) کاربست دادههای علم اصول در تحلیل آیه اولی الامر از منظر علامه حلی
دکتر مهدی نصرتیان اهور
2️) کاربست اندیشههای اصولی محقق حلی در نظامسازی اخلاقی: واکاوی کتاب «معارج الأصول»
دکتر محمدامین خوانساری
3️) نقش اندیشههای اخلاقی در اجتهادات مدرسه اصولی حله
حجتالاسلام دکتر سیدمحمدباقر میرصانع
4️) روششناسی علامه حلی در تشخیص موضوعات فقهی
حجتالاسلام دکتر سیدمحمدحسن حکیم و آقای یاسر خانی
5️) تأثیر مدرسه حدیثی-اصولی حله بر مدرسه حدیثی بحرین
دکتر مهدی سلیمانی آشتیانی
6) بررسی تطبیقی مدرسه اصولی حله و تأثیر آن بر مدرسه اصولی معاصر
آقای سیدمصطفی شرافت
دریافت اخبار و برنامه های پژوهشگاه قرآن و حدیث در پیام رسان ایتا
