به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه قرآن و حدیث، حجت الاسلام دکتر سیدعلی حسینی زاده؛ استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث در سمینار علمی "تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم" که با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث بصره وابسته به عتبه عباسیّه در روز جمعه ۱۲ دی ‌ماه 1404 در سالن اجتماعات مرکز تراث بصره عراق برگزار شد به عنوان دومین سخنران با طرح موضوع «بازخوانی تشیع اعتقادی در بصره تا دوران امام سجاد (علیه السلام)» گفت: در دهه‌های اخیر، موضوع زمان و چگونگی شکل‌گیری تشیع اعتقادی مورد توجه ویژه پژوهشگران مستشرق و غیر مستشرق قرار گرفته است.

 

وی افزود: برخی از این نظریه‌ها در پی آنند که ثابت کنند تشیع اعتقادی مجموعه‌ای از اندیشه‌های برون‌دینی است که از مرزهای غیراسلامی به جامعه مسلمانان نفوذ کرده است اما در پژوهشی که ارائه شد هدف پاسخ به این شبهات و اثبات اصالت تشیع اعتقادی در قرن نخست هجری در بصره است.

 

ایشان در ادامه با تفکیک قائل شدن میان «حمایت سیاسی و دیگر انواع تشیع» و «تشیع اعتقادی» گفت: منظور از شیعیان اعتقادی، افرادی هستند که علاوه بر دوستی اهل‌بیت علیهم السلام و مرزبندی با جریان‌های اموی و عثمانی، به مبانی عمیقی همچون ولایت اهل‌بیت علیهم السلام، برائت از دشمنان، نصب و نص الهی در خلافت، عصمت و علم خاص ائمه علیهم السلام باور داشته‌اند.

 

استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث با طرح موضوع بصره؛ فراتر از یک شهر عثمانی‌گرا اظهار داشت: ادعای کسانی که بصره را شهری کاملاً خالی از تفکر شیعی می‌دانند کاملا اشتباه است چرا که با بازخوانی هویت این شهر در نیمه نخست قرن اول ثابت می شود با وجود غلبه جریان‌های مخالف، تشیع اعتقادی از همان ابتدای شکل‌گیری بصره در میان لایه‌های مختلف جامعه و قبائل آن رسوخ داشته است.

 

وی افزود: شخصیت‌های کلیدی و مروجان اندیشه محور به عنوان جایگاه شیعی در بصره نیز مطرح است. عبدالله بن عباس به عنوان یکی از شخصیت‌های برجسته‌ای که نقش بسزایی و حامل تفکر تشیع اعتقادی در بصره بود. او با حضور فعال به عنوان فرماندار بصره یکی از چهرهای تشیع اعتقادی است. همچنین ابوالاسود دوئلی که از مخالفان جدی عثمان بوده و از شیعیان اعتقادی به شمار می رود. عثمان بن حنیف نیز فرماندار منتخب امام علی علیه السلام در بصره که بیعت با ایشان را «بیعتی الهی» می‌نامید. همچنین از شخصیت‌هایی چون بریده اسلمی و شریک بن حارث به عنوان دیگر استوانه‌های اعتقادی در این شهر می توان یاد کرد.

 

دکتر حسینی زاده در ادامه با اشاره به شواهد تاریخی در عصر امام حسین علیه السلام گفت: واقعه کربلا و مکاتبات امام حسین علیه السلام با بزرگان بصره یکی دیگر از دلایل وجود تشیع اعتقادی در بصره است. متن نامه‌های حضرت به اشراف بصره و پاسخ‌هایی که دریافت کردند، مملو از تعابیری همچون «اوصیاء»، «ورثة رسول‌الله» و «احق الناس بالمقام» است که نشان‌دهنده حیات تفکر تشیع اعتقادی در آن مقطع در بصره است.

وی افزود: تلاش‌های یزید بن مسعود نهشلی برای بسیج قبائل بنی‌تمیم، بنی‌حنظله و بنی‌سعد و همچنین وجود پایگاه‌های شیعی در منازلی مانند خانه ماریه بنت سعد، از دیگر شواهد حضور فعال شیعیان در بصره است که در نهایت شاهد حضور گروهی از بصریان در میان یاران امام حسین علیه السلام در واقعه کربلا هستیم.

 

ایشان در پایان تاکید کرد: با تکیه بر اسناد تاریخی ثابت می‌شود که تشیع اعتقادی در بصره، بر خلاف تصورات رایج، جریانی حاشیه‌ای نبوده بلکه با وجود فشارهای سیاسی حکومت‌هایی چون عبیدالله بن زیاد، همواره حضوری پویا داشته است.

 

لازم به ذکر است سمینار علمی "تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم" با مشارکت و همکاری پژوهشگاه قرآن و حدیث و مرکز تراث بصره وابسته به عتبه عباسیّه در روزهای ۱۲ و ۱۳ دی‌ماه در شهر بصره عراق برگزار شد. در این رویداد علمی با حضور استادان و پژوهشگرانی از ایران و عراق، به بررسی میراث علمی و فرهنگی شیعیان بصره تا پایان قرن پنجم هجری پرداخته شد. 

عناوین برخی از مقالات که در این سمینار علمی ارائه شد به قرار ذیل می باشد:

 

1) اعتبارسنجی روایات فقهی حسن بن محمد بن جمهور العمی بصری.

حجت ‌الاسلام دکتر حیدر مسجدی

 

2) بازخوانی تشیع اعتقادی در بصره تا دوران امام سجاد (علیه السلام).

حجت‌الاسلام دکتر سیدعلی حسینی‌زاده

 

3) استراتیجیات کتاب الإمام الحسن لزعماء البصره.

دکتر جواد کاظم النصرالله

 

4) دور علماء الشیعة الإمامیة فی البصرة فی علوم القرآن والتفسیر – أنموذجاً.

دکتر شاکر سعدی

 

5) آراء کلامی اصحاب اجماع اهل بصره.

حجت ‌الاسلام دکتر علیرضا بهرامی

 

6) شعرای امامیه در بصره و نقش آنان در ترویج مذهب اهل بیت تا پایان قرن پنجم.

حجت ‌الاسلام دکتر سیداکبر موسوی تنیانی

 

7) القضیة المهدویة فی التراث البصری.

دکتر شکری ناصر عبدالحسن

 

8) خطاب المظلومیة والإحیاء بوصفه سردیة.

علی مجید البدیری

 

9) نقش شیعه در توسعه علوم قرآنی تا پایان قرن پنجم.

دکتر عبدالمجید اعتصامی

 

10) عبدالعزیز بن یحیی الجلودی و فعالیت‌های علمی شیعیان تا پایان قرن پنجم.

حجت ‌الاسلام  دکتر شعبان نصرتی

 

11) تراث فقهی و تفسیری حماد بن عیسی البصری.

 دکتر ریاض عبدالرحیم الباهلی

 

دریافت اخبار و برنامه های پژوهشگاه قرآن و حدیث در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/quran_hadith